De zondagavond is zwoel. Op ons tafeltje staan twee Nkoyi’s, mijn geprefereerd lokaal bier, al is het maar omwille van het prachtige etiket dat een luipaard afbeeldt. Een paar tientallen mensen kijken naar een Congolese muziekband, onder hen Mira en ik. Maar zij en wij komen niet zozeer voor de muziekband, maar wel voor hun leider, de enige echte legendarische Congolese zanger Papa Wemba. Hij geeft een optreden hier in The Tree Bar in Kinshasa. Een buitenkans, want Papa Wemba is een Congolese superster, de Koning van de Congolese Rumba of Soukous, bekend in heel Afrika, maar zeker ook erbuiten. De man begon zijn carrière in het voormalige Zaïre van de jaren zestig. Later toerde hij de wereld rond en heeft op podia gestaan in alle Europese steden, incluis de AB in Brussel. Hij speelde zelfs voor 120.000 mensen in het Stade des Martyrs in Kinshasa. En hier slentert hij rond om 23:00 ‘s avonds op zijn dooie akkertje binnen met zijn lijfwacht, in een doodgewone bar in een doodgewone wijk van DRC’s bruisende hoofdstad. Ik ben in mijn nopjes. Het is papa Wemba die mij eerst in contact bracht met “Wereldmuziek”, het vrolijke liedje Yolele.

 

Papa Wemba speelde een belangrijke rol in de popularising van wereldmuziek in onze contreien. Hij verstond de kunst om Congolese rumba te vermengen met Westerse popmuziek en zo de brug te leggen naar het Westerse doelpubliek. Ik zag hem de eerste maal op Couleur Café in Brussel vele jaren geleden, onder de indruk van zijn zo karakteristieke hoge tenorstem, geen enkele andere stem klinkt zoals die van Papa Wemba. Wat later komt een oudere man binnen met een zwarte hoed met pluimen, een grote zonnebril, een rood lint rond de buik, een pitteleer en een enorme sigaar in de mond. Hoe later de avond hoe zotter de mensen. Een lenige jonge gast danst, een rode muts op zijn hoofd, een lange rode sjaal en verder streepjesbroek, streepjeskousen en streepjesmouwen. Een andere jongeling draagt een hoed in gouden glitters, ketting rond de hals, een modieuze debardeur. Papa Wemba zelf is volledig in het wit, een modieuze polo met “Germany” op, witte short tot net over de knie, witte schoenen. De eerste noten van Papa Wemba drijven de temperatuur onmiddellijk richting tropisch. Een groep meisjes komt naar voren, achterwerk achteruit. Billen schudden zoals ze nergens anders ter wereld schudden. Papa Wemba ziet dat het goed is. En ik film:

 

 

Maar vanwaar die excentrieke figuren? Ik las erover in het boek over Congo van David Van Reybroeck. Papa Wemba is « le Pape de la Sape » (de paus van de Sape), de leider van de “Sapeur” beweging in Congo, letterlijk de « Société des Ambianceurs et des Personnes d’Elégance » (De vereniging van Ambiancemakers en Elegante Personen). Je moet in Congo zijn om daar op te komen. De beweging werd in Congo vooral gedreven door Congolese muziekbands die in Europa furore maakten, en daarna terugkeerden, fier gehuld in dure merkkledij die ze kochten in Parijs of op de Louizalaan in Brussel. En ze maakten er hun eigen stijl van. Hun voorbeeld kreeg navolging bij hun arm maar talrijk publiek. De Sapeurs maakten een maatschappelijk statement door zich te hullen in nieuwe, protserige en opzichtige outfits. Maar het ging niet zozeer om plat materialisme. Hun materialisme was – zoals David Van Reybroek in zijn boek over Congo schrijft – sociale kritiek: “Het verbeeldde afkeer van de ellende en repressie die ze kenden, het stond hun toe te dromen van een Zaïre zonder zorgen”… “La Sape ging over succes, over zichtbaarheid, over opvallen en scoren”. Het waren coole jongens. Voor veel straatarme jongeren bood het een uitlaapklep, een droom op een beter bestaan. Maar het was ook een politiek statement. Tijdens de Mobutu periode was Westerse cultuur verboden, alles moest “authentiek Afrikaans” zijn. In die omstandigheden werd SAPE een jeugdcultus die de middenvinger opstak naar het Mobutisme en de kledingvoorschriften van de staat. Vandaag bestaan de sapeurs nog steeds, hier vanavond, maar eerder zagen we ze ook gewoon tijdens de week in het centrum van Kinshasa.

 

DSC00578

Drie “sapeurs” voor mijn hotel, gefotografeerd door Mira

 

Voor wie eens wil proeven van zijn muziek: een samenvattend filmpje van Papa Wemba’s laatste album: